Warning: Use of undefined constant ddsg_language - assumed 'ddsg_language' (this will throw an Error in a future version of PHP) in /srv/psa02/leaufort.nl/httpdocs/wp-content/plugins/sitemap-generator/sitemap-generator.php on line 45 Waarom hebben we moeite met keuzes maken? - Leaufort Terug naar boven

Waarom hebben we moeite met keuzes maken?

Terug naar Praktijk / Thema's

In de huidige maatschappij wordt het nemen van beslissingen steeds complexer. Er bestaan steeds meer mogelijkheden en mensen maken de gehele dag door keuzes. Op het gebied van (gezonde) voeding, aankopen van huishoudelijke zaken, aankopen van gadgets, afsluiten van abonnementen. Via de bank wordt zelfs het zelfstandig afsluiten van een hypotheek (zonder tussenkomst van een adviseur) aangeboden. Zijn we wel in staat om dergelijke beslissingen te nemen?

In het algemeen hebben mensen een grote voorkeur voor zekerheid. Wanneer de kosten/opbrengsten zeker zijn, laten mensen die optie zwaarder meewegen dan onzekere kosten/opbrengsten (het ‘zekerheidseffect’; Kahneman en Tversky 1979). Wanneer men bijvoorbeeld kan kiezen tussen twee opties (a en b), waarbij een keuze voor a betekent dat men 3 euro ontvangt, terwijl men bij een keuze voor b 80% kans op 4 euro heeft, kiezen veel mensen voor optie a: het zekere alternatief. Wanneer de opties de zekerheid verliezen en er in beide gevallen een bepaald percentage kans is op het geld, draait de voorkeur om en kiest men voor het grote bedrag.

Als het even kan, willen mensen situaties en keuzeopties die omgeven zijn met ambiguïteit vermijden (zie bijvoorbeeld Ellsberg 1961). Bovendien blijken mensen ronduit slecht in het doordenken van onzekere keuzeopties (Van Dijk en Zeelenberg 2003). Ter illustratie hier een nu reeds klassiek voorbeeld, dat ooit werd voorgelegd aan Amerikaanse studenten (Tversky en Shafir 1992). Deze studenten werd een aantrekkelijke optie voorgelegd om een vakantie naar Hawaï te boeken. Een deel van de studenten werd gevraagd zich voor te stellen dat ze net een tentamen gehaald hadden; een ander deel dat ze het tentamen niet gehaald hadden. Wat bleek was dat beide groepen studenten graag de vakantie wilden boeken. Interessant was echter dat er ook een derde groep studenten was die de reis voorgelegd kregen, maar aan wie werd gevraagd zich voor te stellen dat ze nog niet wisten of ze geslaagd of gezakt waren voor het tentamen. Zij waren dus onzeker. Deze groep studenten bleek niet bereid de vakantie al te boeken. Dat is uiteraard opmerkelijk. Wanneer ze de enige twee mogelijke uitkomsten bij deze onzekerheid zouden doordenken, óf je slaagt, óf je zakt, zou je verwachten dat ze de reis zouden boeken. Immers, als je op vakantie wilt als je geslaagd bent én als je gezakt bent, kun je net zo goed op vakantie gaan als je niet weet of je geslaagd of gezakt bent. Men deed dat niet, en was blijkbaar niet in staat de consequenties van de enige twee mogelijke uitkomsten te doordenken.

Wanneer men bedenkt dat de meeste beslissingen uit meer dan twee opties bestaan, is het duidelijk dat we hier met een zeer fundamenteel en belangwekkend probleem te maken hebben. Het impliceert dat men er niet zomaar vanuit kan gaan dat mensen bij onzekerheid écht de consequenties van de verschillende mogelijke uitkomsten doordenken.

Bron: W.l. Tiemeijer, C.A. Thomas & H.M. Prast (red.) (2009). De menselijke beslisser, over de psychologie van keuze en gedrag. Amsterdam: Amsterdam University Press.