Motivatietheorie van Herzberg

De motivatietheorie van Herzberg (1970) onderscheidt twee groepen van factoren die een geheel verschillende rol spelen bij motivatie en werktevredenheid: motiverende factoren en hygiënefactoren (zie model). Herzberg definieert werktevredenheid als ‘werkomstandigheden waarbij mensen hun behoeften kunnen vervullen’. De nadruk ligt hierbij op het werk en de omstandigheden zelf en in mindere mate op het individu.

Hygiënefactoren of dissatisfiers kunnen bijdragen aan werkontevredenheid als ze niet vervuld worden. Als aan deze factoren wel is voldaan, ontstaat een neutrale toestand (dus geen tevredenheid). Tegenover deze hygiënefactoren staan motiverende factoren. Motiverende factoren of satisfiers kunnen direct bijdragen aan werktevredenheid. Als ze niet werkzaam zijn, ontstaat een neutrale toestand (dus geen ontevredenheid). Volgens Herzberg kunnen de motivatoren mensen pas motiveren tot betere prestaties, wanneer aan de hygiënefactoren voldoende aandacht is gegeven. Mensen kunnen dus pas gemotiveerd worden als aan bepaalde basisvoorwaarden is voldaan.

Motiverende factoren (Satisfiers)

Enkele voorbeelden:

• ontwikkelen en ontplooien
• erkenning en waardering
• succesvol en creatief zijn
• leveren van prestaties en het realiseren van doelen

Hygiënefactoren (Dissatisfiers)

Enkele voorbeelden:

• (redelijke) beloning
• arbeidsomstandigheden
• arbeidsverhoudingen
• organisatiebeleid

Motivatoren zijn aan te merken als werkintrinsieke factoren. Deze factoren zijn voornamelijk werkinhoudelijk. Hygiënefactoren zijn werkextrinsieke factoren. Deze factoren hebben betrekking op de omstandigheden waaronder iemand zijn werk doet.

Beloning is één van de hygiënefactoren die als basis voor verdere motivatie dient, hetgeen ook wordt bevestigd in een recent onderzoek naar beloning.

Vergelijking met de piramide van Maslow

Het model van Herzberg kan worden vergeleken met de piramide van Maslow, welke is besproken in de HR-infobron van november. De kern van de theorie van Maslow houdt in dat er een hiërarchie van vijf basisbehoeften is, waarbij aan de (fysiologische) behoeften op een lager niveau moet zijn voldaan, voordat de motivatie onstaat om toe te komen aan een hogere behoefte. Volgens Maslow komt de motivatie die mensen uit hun werk halen, pas aan de orde als aan alle andere vormen van motivatie voldaan is: een dak boven je hoofd, voedsel, veiligheid en aandacht.

Het model van Herzberg wordt over het algemeen gezien als een verdieping van de piramide van Maslow. Beide modellen suggereren dat er bepaalde behoeftes moeten worden vervuld voordat werknemers gemotiveerd worden in het werk. In termen van Maslow zitten de satisfiers hoog, en de dissatisfiers laag in de hiërarchie van behoeften. Het verschil tussen de modellen is dat Herzberg beweert dat hygiënefactoren mensen nauwelijks kunnen motiveren, terwijl Maslow van mening is dat de factoren onderaan in het model nog steeds belangrijke motivatoren zijn, ook al kunnen ze, als ze in orde zijn, op de achtergrond raken.